Kastuś Akuła
(Акула, Кастусь; сапр. Качан, Аляксандр Ігнатавіч)
(born: November 16, 1925; Fiction Writer)
![[ Photo: Kastus Akula ]](akula-kastus-s.jpg)
Kastuś Akuła(Акула, Кастусь; сапр. Качан, Аляксандр Ігнатавіч)
(born: November 16, 1925; Fiction Writer) |
|
Kastuś Akuła
Apart from the prose of Masiej Siadnioǔ, the novels of Kastuś Akuła (pen-name of Alaksandr Kačan, who is also known, for poetry, as Michaś Kazyr) are the most substantial contributions to emigre Belarusian fiction. Not of world quality, unlike, for example, the prose of Sakrat Janovic (b. 1936) in Poland, Akuła none the less achieved more than most of his contemporaries with his various ambitious and wide-ranging publications which include a novel in English.
Akuła was born into a large family on 16 November 1925 in the village of Vieraciei in the Vileisk district of the Vilna region. His father was arrested in 1951 and died in Stalin's camps. After early education in a Polish school and Soviet secondary education, Akuła trained as a teacher under the German occupation and taught in Vilna Belarusian High School, with a four-month interval in a German prison camp. Having trained as an officer for the German-approved Belarusian Local Defence, he left Miensk with this force in June 1944. By August, however, already in France, he appears to have transferred his allegiance to the Allies, four months later joining the second Polish division of the British Eighth Army, otherwise known as General Anders's Army, fighting and receiving a decoration in Italy. After a short period in England during the years 1945-46, some of which was spent in military training, he in 1947 moved to Canada, and has lived in Toronto ever since.
If there had been uncertainty over some parts of Hłybinny's academic background, Kastuś Akuła certainly seems to have been very anxious to clear himself of any accusation of unsavoury wartime activities whilst still in Belarus, and he used the chance of a written interview with Barys Sačanka (Sačanka 1990, 73-8) to attempt this, rather than to discuss his writing. The latter, it may be noted, is in any case largely based on his own experiences and has a quasi-documentary nature.
In Canada Akuła, like Chmara, played an active role in emigre life, and he became chairman of various groups as well as editor of several periodical publications, most recently Zvažaj! He worked in industry until retirement in 1990, but combined this with extensive writing. His literary work comprises four main items: a documentary novel, Zmaharnyja darohi (Combat trails, 1962); a novel in English, Tomorrow Is Yesterday (1968); an historical trilogy, Haravatka (Haravatka hill, 1965, 1974 and 1981), and a novel, Za volu (For freedom, 1991). Akuła is also the author of various purely publicistic essays, reminiscences, and a play, the three-act comedy Tarakany ǔ saładusie (Cockroaches in the pudding, 1957), collected in U siakaja ǔsiačyna, 1984.
Zmaharnyja darohi, Akuła's first prose work, depicts a vast panorama of Belarusian life from the beginning to the end of World War II, giving much detail of all aspects of the Belarusian administration, police, schools, youth groups and other organizations, as well as of the Belarusian armed forces and the various invaders. The book's focus, however, is on the ideas and the fate of the former cadets of the short-lived Belarusian Officers' School which was formed just before the Red Army arrived. The main idea—of defending and fighting for Belarus (without reference to the Germans, Poles or Russians)—is focused on four young men, Symon Sparyš (largely embodying the author himself, and easily the most lifelike character in the book), Viktar Karatkievič, Kastuś Dziežka and Viktar Siankievič.
. . .
Akuła is a prolific and not untalented writer whose greatest contribution has been to broadening the picture of Belarus's experience of World War II. In this respect his first work, Zmaharnyja darohi, is his most important, although there can be no doubt that he moved closer to his ambition to be a novelist with the Haravatka trilogy. The two subsequent novels confirm in equal measure this writer's creative limitations and his unflagging energy.
Source: Belarusian Literature of the Diaspora; by McMillin, Arnold B.; (2002), (pages 191-199; 224-25). Excerpts used by permission.
Акула Кастусь
Акула Кастусь (сапр. Качан Аляксандр Ігнатавіч, н. 16.11. 1925, в. Верацеі Вілейскага пав. Віленскага ваяв., цяпер Докшыцкі р-н Віцебскай вобл.), празаік, паэт, драматург. Піша на беларускай і англійскай мовах.
Нарадзіўся ў вялікай сялянскай сям'і, дзе было васьмёра дзяцей. У 1951 бацька пісьменніка рэпрэсіраваны і загінуў у сталінскіх канцлагерах. К. Акула вучыўся ў польскай пачатковай школе, а потым у савецкай дзесяцігодцы. У час нямецкай акупацыі ён скончыў у Глыбокім шасцімесячныя курсы для настаўнікаў пачатковых школ і працаваў настаўнікам у в. Порплішча. Вучыўся ў восьмым (апошнім) класе Віленскай беларускай гімназіі. Увосень 1943 у Мінску трапіў у нямецкую аблаву і адсядзеў 4 месяцы ў турме і канцлагеры ля Камароўкі. У чэрвені 1944 паступіў у Мінскую школу камандзіраў Беларускай краёвай абароны і разам з ёй пакінуў Мінск. У жніўні 1944 у Францыі перайшоў у рады Супраціўлення. У снежні 1944 у Італіі ён уступіў у 2-і польскі корпус Брытанскай 8-й арміі. Са студзеня 1945 і да канца вайны ўдзельнічаў у ваенных дзеяннях супраць фашыстаў, за што адзначаны медалём «За вайну» і залатой Зоркай Італіі. Ад сярэдзіны мая 1945 да красавіка 1946 знаходзіўся ў Англіі, займаўся ў школе падхарунжых танкавых войск (Катэрын Кэмп, Ёркшыр). У чыне падхарунжага праходзіў практычныя заняткі ў Італіі. Адтуль вярнуўся ў Англію, а ў чэрвені 1947 выехаў у Канаду. Працаваў па кантракце на ферме (1947—48), затым перабраўся ў Таронта. 30 кастрычніка 1948 ініцыятыўная група ў складзе 14 чалавек арганізавала ў Таронта Згуртаванне беларусаў Канады, а К. Акула выбраны яго першым старшынёй. Рэдагаваў штомесячную газету «Беларускі эмігрант» (1948—54). У 1950 ажаніўся з беларускай Надзеяй Вернай. Працаваў у прамысловасці (кампанія «М. Фэргюсон» і інш.). 3 1990 на пенсіі. Увесь час актыўна ўдзельнічае ў беларускай грамадскай працы, шмат часу прысвячае журналістыцы, антыкамуністычнай дзейнасці.
Творчая праца на літаратурнай ніве давала К. Акуле добрую духоўную падтрымку ў нялёгкім эмігранцкім жыцці. Ён аўтар аповесці «Змагарныя дарогі» (1962), рамана «За волю» (1991), трылогіі «Гараватка» (кн. 1 — «Дзярлівая птушка», 1965; кн. 2 — «Закрываўленае сонца», 1974; кн. 3 — «Беларусы, вас чакае зямля», 1981). Гэта пераважна аўтабіяграфічныя творы, але яны праўдзіва паказваюць лёс беларускай моладзі ў складаныя даваенныя, ваенныя і пасляваенныя часы, яе шлях да нацыянальнага самаўсведамлення. Выдаў зборнік «Усякая ўсячына», куды ўвайшлі яго проза, паэзія і драматургія. На англійскай мове напісаў раман «Заўтра ёсць учора» (1968). Друкаваўся ў рускамоўных часопісах «Современник» (Таронта) і «Континент» (Парыж); большасць гэтых публікацый не выяўлена. Цяпер рэдагуе часопіс «Зважай!».
Жыве ў Таронта (Канада).
С. Б. Сачанка.
Бібліяграфія
1.2.
Змагарныя дарогі: Аповесць. Таронта; Мюнхэн, 1962. Рэц.: Кушаль Ф. «Змагарныя дарогі» // Бацькаўшчына. 1962. № 9; Ласкутовіч. Да «Змагарных дарог» К. Акулы // Бел. думка. 1964. № 6, 7; Мікалаен я В. Дадатак // Там жа. 1962. № 4; Станкевіч С. «Змагарныя дарогі» К. Акулы // Бацькаўшчына. 1962. № 1—2.
Гараватка: Раман. Кн. 1. Дзярлівая птушка. Таронта, 1965. Рэц.: Кавыль М. «Дзярлівая птушка» К. Акулы // Бел. думка. 1965. № 8; Пятроўскі Я. Народ і ягоная царква: Абуджаныя рэмінісцэнсыі пасьля прачытаньня першае кнігі «Гараваткі» — «Дзярлівая птушка» // Сьветач хрыстовае навукі. 1965. № 1, 2; Станкевіч С. У кіпцюрох дзярлівае птушкі // Беларус. 1965. № 99; Сяднёў М. «Гараватка» Кастуся Акулы // Беларус. 1965. № 101 — 102. Кн. 2. Закрываўленае сонца. Таронта, 1974. Рэц.: Станкевіч С. «Закрываўленае сонца»: Раман Кастуся Акулы // Беларусь. 1974. № 204. Кн. 3. Беларусы, вас чакае зямля. Таронта, 1981. Рэц.: Глыбінны У. [Сядура У.] Удалае завяршэнне эпапеі «Гараватка», кн. трэцяя — «Беларусы, вас чакае зямля». // Беларус. 1981. № 292.
Tomorrow Is Yesterday: (A Novel). Toronto; New York, 1968. Усякая ўсячына: Проза, Паэзія, П'еса. Таронта, 1984. Рэц.: «Усякая ўсячына» — новая кніга Кастуся Акулы // Беларус. 1984. № 321. За волю: Раман. Таронта, 1991. Змагарныя дарогі: Раман. Мн., 1994.
1.3.
1952. Максім Багдановіч: (Да 35-ых угодкаў сьмерці паэта, 25 мая, 1917 году) // Бел. эмігрант. 30 мая; Пара назваць рэчы пайменна // Там жа. № 7; Красачкі палітыкі канадыйскага рабочага руху // Там жа. 15 вер.; Нашае становішча // Там жа. № 9.
1953. Выкінулі мяне з «журналістаў...»: (Фельетон) // Беларус. № 3.
1957. Лекі залежаць ад лекараў // Бацькаўшчына. № 20—21; Тараканы ў саладусе: Камедыя ў 3-ох дзеях // Там жа. № 22—26; Ад асновы асноваў быў пачатак... // Там жа. № 42—43.
1958. Думкі ня толькі аб паэзіі // Бацькаўшчына. № 38.
1959. Беларусам-выгнаннікам // Бацькаўшчына. № 47—48.
1960. Чужніку чужое... // Бацькаўшчына. № 48.
1963. Гараватка: (Урыўкі з рамана) // Конадні. № 7; Пасля першых адгалоскаў // Бацькаўшчына. № 60; Аднаўляем...: Фельетон // Беларус. № 80.
1964. Клююць народную душу; Гутарка з аўтарам «Змагарных дарог» // Беларус. № 83; Плыве беларуская нафта // Там жа. № 92—93.
1965. Мера патрыятызму: Успаміны // Бел. думка. № 8; Злачынцы абвінавачваюць // Беларус. № 95, 98; Жыцьцядзейнасьць ідэі // Там жа. № 96—97; Асьведчаньне Нагляднае рады Згуртаваньня беларусаў Канады ў справе «Вестак з Канады» // Там жа. № 101 —102 / Сааўт. А. Маркевіч; Удушлівае мора расейшчыны // Там жа. № 104—105.
1966. Наш адказ // Бацькаўшчына. № 4; Беларус. № 116 / У сааўт.; Да праграмы сустрэчы; Барбары разбураюць, а паэты пратэстуюць // Беларус. № 106.
1967. Спачатку патрэбны быў пастыр // Беларус. № 122; Слава «Партыі роднай»: Максіму Танку ў вадказ на ягоны верш «Авэ Марыя»; Экспо-67 і Беларусь // Там жа. № 123—124; Агрэсарам была Масква: Да нядаўніх падзеяў на Сярэднім Усходзе // Там жа. № 125.
1967—1968. На «роднапартыйным Парнасе»: [Верш] II Бел. думка. № 10—11.
1969. «Гараватка»: (Урывак з рамана) // Беларус. № 142; Як паказаліся ў людзі... // Там жа. № 144.
1970. Пра «дысанансы» малыя й вялікія // Беларус. № 158.
1971. «Маскоўская каланіяльная імпэрыя паняволеных народаў» // Беларус. № 165; Памажы Вам, Божа! // Божым шляхам. № 5.
1972. Талераваць гэтага нельга! // Беларус. № 181; Мячыслаў Рачыцкі // Там жа. № 183.
1973. 3 таго сьвету, без прапаганды // Беларус № 189; Караван — 73 // Там жа. № 196.
1974. Ад нацыянальнага нябыту, праз выяўленьне, да шматкультурнасьці // Беларус. № 201; Занядбаная цаліна // Там жа. № 205; КГБ — апора тыраніі // Там жа. № 207; Першая сусьветная сустрэча беларускіх ветэранаў // Там жа. № 209 / Пад крыпт. К. А.
1975. Ня крывёю, а чарнілам. // Беларус. № 214; Апошні сакрэт Другой сусьветнай вайны // Там жа. № 216; «Караван» і «Менск» // Там жа. № 220; Кастусь Цвірка шляхам Сыракомлі // Там жа. № 222.
1976. Змаганьне за правы чалавека; Роздум вакол фэстывалю й «каравану» // Беларус. № 230—231; «Ад родных ніў, ад роднай хаты...»; Колькі зруйнавалі Палесься й Эгіпту? // Там жа. № 234; Цьвярозы голас з Полышчы; «Беларусь, ты занадта добрая...» // Там жа. № 236.
1977. Што будуюць, а што разбураюць... // Беларус. № 237; Роднае — найдаражэйшае // Там жа. № 238; Дробязь і галеча // Там жа. № 240; Плач па Нямізе; Масква мабілізуе пісьменнікаў // Там жа. № 241; Музэй у сьвятыні сьвятой Сафіі ў Полацку // Там жа, № 242; Караван у Тароньце // Там жа. № 243—244; Якое яно, Глыбокае...: Заміж фэльетону // Там жа. № 246; Абразок «Росквіту»... // Там жа. № 247.
1978. «Сколько стоит рубль?»: (Фэльетон) // Беларус. № 249; «Молодым везде у нас дорога...» // Там жа. № 250; Перанясуць музэй акадэміка Карскага; Францішак Скарына паводле «роднай партыі» // Там жа. № 251; Сакавіковае сьвяткаваньне ў Тароньце // Там жа. № 252; Інтэрв'ю «Современника» з К. Акулам // Там жа. № 253; Зладзеі малыя й вялікія; Угодкі Хіратоніі ўладыкі Мікалая; Максіму Танку: (Эпіграма) // Там жа. № 254; Таронцкі караван і «Менск» // Там жа. № 255—256; Трынаццатая сустрэча беларусаў Паўночнае Амэрыкі ў Тароньце; Беларусы, вас чакае зямля: (Урывак з 3 кнігі «Гараваткі») // Там жа. № 257.
1979. 30 год Згуртаваньню беларусаў Канады // Беларус. № 261; Савецкія імпэрыяльныя мэты // Там жа. № 263; Сьвяткаваньне ўгодкаў незалежнасьці БНР у Тароньце // Там жа. № 264; Ці канчаецца й ці хутка... // Там жа. № 265; Мачыла, але ня вымакла...; Зьезд ЗБК і сьвята ў Тароньце // Там жа. № 266; Каму нявыгадны «Современник» // Там жа. № 271—272.
1980. Сьвяткуе ўгодкі, што яшчэ ня споўніліся; Чым правініўся Трудо // Беларус. № 273; Знайшлі варвары тапор пад лавай: (Заміж фэльетону) // Там жа. № 274; Корм жывёлы... «пафрантавому»...: (Заміж фэльетону) // Там жа. № 275; Дзень незалежнасьці ў Тароньце // Там жа. № 276; Даўно патрэбная кніга; «Забыліся асаблівасьці...»: (Заміж фэльетону) // Там жа. № 277; Калі зладзеі пры ўладзе...: (Заміж фэльетону); Гадавы сход і сьвята парахвіі ў Тароньце // Там жа. № 278; Каб не адставала сатыра // Там жа. № 279; Тыдзень паняволеных народаў у Дэтройце; «Вас чакае зямля»; (Урывак з 3-й кнігі «Гараваткі») // Там жа. № 280-281; «Гістарычныя мясныя дні» ў Маскве // Там жа. № 282; Адыйшоў ад нас выдатны чалавек // Там жа. № 283—284.
1981. Ст. Станкевіч у Дзісьне: (Успамін пра настаўніка) // Беларус. № 286 / Пад прозв. А. Качан; Сонечнай краіне: Нарыс // Там жа. № 287; Праблемы выдавання літаратуры // Там жа. № 289; 28-ы зьезд згуртаваньня беларусаў Канады / Пад крыпт. К. А.; Восьмы зьезд пісьменьнікаў Беларусі // Там жа. № 290—291; Сьвята і... сьмерць // Там жа. № 294—295.
1982. Магілёўскі «Вянок» у Тароньце // Беларус. № 306—307.
1983. Ушанавалі старшыняў Рады БНР // Беларус. № 308—309; У Тароньце (Канада) // Там жа. № 310.
1984. 35-я ўгодкі і дзень герояў // Беларус. № 315; Слова пра матку: (Нарыс) // Там жа. № 319.
1985. Як нішчылі нацыянальныя скарбы // Беларус. № 327.1.4.
1981. Румянцава Г. Пясьняр: (Прысвячаецца Данчыку Андрусышыну): [Верш] / 3 рус. // Беларус. № 285.2.3.
На беларускай мове. К. К. Акула ў рэдкалегіі «Современника» // Беларус. 1978. № 259—260; Кушаль Ф, Адказ ветэранаў // Беларус. 1964. № 84; Пашкевіч В. Папраўка да зацемкі К. Акулы «Караван у Тароньце» у «Беларусе» за ліпень-жнівень сёлета // Беларус. 1977. № 245; Станкевіч С. «Змагарныя дарогі» К. Акулы // Акула К. Змагарныя дарогі. Таронта; Мюнхэн, 1962.Т. М. Махнач.
Source:Беларускія пісменнікі: Біябібліяграфічні слоўнік у 6 тамах; Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі. (т.6 - 1995), (539-40).