ABM -- Short Story (in English & Belarusian): "Halya" by Yanka Bryl -- Section 2 of 4 - - - - - - - - - - - - - -

This File Last Updated: 2006/10/02

Return to the Yanka Bryl Web page Go to the Belarusian Writers Web page Go to the Famous Belarusians Web page Go to the A Belarus Miscellany Topic List

Short Story: "Halya" -- Section 2 of 4

by Yanka Bryl

Галя (part 2 of 4)

Янка Брыль

Цяпер над полем ціхі, поўны месяц. Галіны ногі ў халоднай расе. Плечы стынуць пад тонкай сукенкай... А трактар гудзе і гудзе... Не пакінеш яго, не забудзеш, што гэта - Сярожа, яе Сярожа... Божа мой, як гэта горка, балюча ад думкі такой!.. А ён жа быў яе, яна была - яго, яны так хораша, так многа цалаваліся. Ды не многа, а тыдзень адзін, а ў тыдні ж толькі сем начэй.
Спачатку любіла Галя адна, баючыся сама сабе прызнацца ў гэтым, саромеючыся лішне пазіраць на яго, каб не падумалі ды не пазналі. Яна была наймалодшая ў іхняй дзявочай кампаніі. Сірата з самай беднай у Гаросіцы хаты Марылі Парабчанкі. Так іх і называлі спрадвеку - парабкамі. Бацькі ў Галі не было. Ніколі не было, хоць ён і жыў недзе, а можа, і сёння жыве, не думае нават аб тым, што ёсць у яго дачка. На пашы дзеці лаялі яе брыдкім бязлітасным словам - байстручка. Ды з часам гэта слова абвалілася з яе, як шалуха. Прыгожай, спраўнай вырастала Галачка. У беднай сіраты - добра, хораша ў песні пяецца! - толькі чорныя бровы. Затое бровы - шнурочкам, вялікія карыя вочы, маленькія спрытныя рукі і лёгкія ножкі. Чырвоная хусцінка з вышытымі над ілбом пшанічнымі каласамі, неяк па-свойму, непаўторна завязаная на чорных густых валасах, была ў сірочай красе тым нечым вельмі важным, вельмі ўдала знойдзеным, з-за чаго вар'яцелі бадай усе гаросіцкія дзецюкі. А пойдзе ў танец Галачка - пастой ды паглядзі!
Спачатку Юрачка толькі глядзеў. Глядзеў і рэзаў на гармоніку амаль без адпачынку. Вядома, гуляць пад добрую музыку кожны ахвочы, а падмяніць Сярожу не было каму.
Ды вось у адну нядзелю прыйшоў з суседняй вёскі Качаны Іван Чарнагрэбень, які таксама мог іграць. Гэта ўжо быў пажылы кавалер, падпольшчык, шэсць год прасядзеў у турме, толькі ў гэтую восень вярнуўся. Маладзейшыя хлопцы ў Гаросіцы і асабліва дзяўчаты - хоць ён быў просты такі і вясёлы - з пашанай і неяк міжвольна, не змаўляючыся, гаварылі Івану «вы». На той час свайго гармоніка Іван не меў. Пакуль сядзеў у турме, маці прыйшлося крута, і сын напісаў ёй прадаць трохрадку на хлеб. Толькі пасля даведалася Галя, што Сярожка ўжо быў знаёмы з Чарнагрэбенем. Ды не толькі знаёмы...
Не раз хадзіў ён ноччу ў Качаны, ды без гармоніка: на нейкую ціхую справу... Але пра гэта ён не паспеў ёй нічога сказаць. Цяпер, калі Юрачка паставіў на калені Івану свой гармонік, - абодва яны па-свойску ўсміхнуліся. Адзін з просьбай: «Мо рэзнеце, Іван Сцяпанавіч, на радасць ды на лёгкі скок працоўным?», другі - ад нейкай не па ўзросту Івана маладое ўцехі: «Рэзну, браце, даўно ўжо не рэзаў!»
І Чарнагрэбень рэзнуў. Не зусім яно так, як Сяргей, ды ўсё ж полечка «Галка» пайшла «з-пад карча», па-сапраўднаму.
Юрачка страсянуў галавой, устрапянуўся, як выпушчаны са жмені верабей, паправіў паясок на сваёй вышыванай кашулі і рушыў у кут, дзе сядзелі дзяўчаты. І хата, поўная хата людзей - насцярожылася. «Мяне возьме, мяне», - засвяціліся вочы, забіліся сэрцы дзяўчат. А ён падышоў да Галі. Проста і спрытна, як ён рабіў усё, Сярожа пакланіўся. З усмешкай, вядома, такой, што ў ёй і просьба і радасць:
«Нарэшце мы пойдзем!..»
І вось яны выйшлі ў круг, абняліся.
Мужчыны прыўсталі з лаў, маладзіцы націснулі з кута на сярэдзіну, моладзь нібы стаілася ў чаканні нечага, што ўбачыш не вельмі часта.
Дачакаўшыся такта, Юрачка тупнуў і - завірылі!.. Малыя боцікі яго то ледзь краналіся дошак падлогі, то раптам гулка і чотка - па паваротах улева ці ўправа - білі, як выгаворвалі, чачотку. Вакол яго светлавалосай галавы толькі мільгаў румяны тварык пад чырвонай хусцінкай. А ўсё ж такі можна было прыкмеціць, разглядзець і залатыя каласы на чырвані, і чорныя бровы, і вусны, што так і не маглі стрымаць усмешкі сораму і шчасця... Усім было відаць, а Юрачку найлепш.
- Круг, дайце круг! - крычалі дзецюкі, хоць ніхто з іх не думаў пакуль што сам выходзіць у круг. А ён сціскаўся, не стрымаць яго было нават дзесяткам плячэй. Дзядзька Раман Кругляк, стары ўжо, сівы чалавек, узбіўся з валёнкамі на лаву і зверху, падняўшы палец угару, вось-вось гатовы быў крыкнуць: «Эх!»
Нібы пачуўшы гэты выраз усеагульнага захаплення, Юрачка заспяваў:
Чорна галка,
Чорна галка, -
Ты мая,
Ты мая!

На гэтым песню яго абарвалі.
- Правільна, Юрачка! Правільна! - загула, нібы ўздыхнула з палёгкаю, хата. І толькі тады ўжо, нібы давёўшы да поўнага ладу тое, што трэба было давесці, моладзь пусцілася ў танец.
Так пачалося іх каханне.
Гэта быў толькі ўступ да вялікага шчасця, што мела прыйсці, што пачалося ў тую ж ноч, калі ён цалаваў яе каля іхняга акна, а Галя закрывала твар рукамі і прасілася: «Сярожа, міленькі, не трэба...» Ды рукі гэтыя яму зусім няцяжка было разнімаць. А шчасця, гарачага, хмельнага шчасця ім ніяк нельга было ўдосталь напіцца, хоць прастаялі на снезе амаль да світання.
Праз тыдзень Юрачка пайшоў з дзядзькамі ў Касцюкі, дахаты.
І хто мог падумаць, што іх развітанне - навек!..
Цяпер вось стой ды слухай, як за пшаніцай, за вырваным ільном гудзе яго вясёлы працавіты трактар. Думай пра першую радасць сваю, крычы, звар'яцей ды крычы, каб успомніў цябе і прыйшоў. З ім калісьці цёпла было стаяць і на снезе, а цяпер табе, баба, холадна ўжо і на летняй расе. Ідзі, ідзі, дурніца, у хату, дарэмна стаіш... Няхай трактар гудзе, няхай не дасць табе заснуць да дня.
Галя ціха пайшла.
Дзверы - і ў сенцах, і ў кухні, і ў хаце - старыя, скрыпучыя. Як ты ні асцерагайся, усё роўна скрабянуць па сэрцы. У хаце змрочна. Стаіць-то яна вокнамі на поўдзень і на ўсход, але акенцы гэтыя глядзяць з-пад нізкіх капяжоў, нібы пануры чалавек, толькі пад ногі. Галя ідзе ў той куток, дзе ложак, наўздагад, на хаду ўжо расшпільваючы сукенку. Распрануўшыся, яна асцярожна абмацвае край ложка і асцярожна лажыцца. Ды ўся гэтая асцярога - дарэмная. Сонечка яшчэ ўсё не спіць.
Шчака на падушцы, рука пад шчакой, а вочы глядзяць у паўцемру. Галя знайшла рукой яе цёплыя плечыкі і прыгарнула малую - усю за раз, з усімі яе думкамі.
- Мамка, а дзе наш тата?
- Спі, дачушка, ён хутка прыедзе.
- Прыедзе, прыедзе... Я малая была - ты ўсё казала і цяпер усё кажаш. Мамка, а тата харошы?
- Харошы, харошы...
- А Лёнька, дурань, гаворыць, што тата не ў горадзе, што ён у астрозе сядзіць, што ён... Як гэта, мамка?
- Што?
- Ну, як гэта?.. Ой, я забылася.
- Ты вось спі. Заўтра зноў не захочаш уставаць.
- А Лёнька кажа...
- Сціхні! - крыкнула Галя. Нават і для самой сябе нечакана злосна, а што ўжо казаць пра малую. Сонечка ўздрыганулася і заціхла. Цяпер бы ёй якраз і заплакаць ад крыўды, але яна памаўчала хвілінку, а потым цёплая тонкая ручка яе працягнулася да Галінай шыі, трошкі напружылася, абняла і нібы самай моцнай сілай зноў прыцягнула маці да сябе.
- Я, мамка, буду спаць. І ты спі. Добра?
- Добра. Ты толькі адвярніся да сцяны. На гэты вось бачок...
Нялёгка Галі вымавіць адразу столькі слоў. Ды вось малая заціхла. І добра. Гэтак будзе лепш і ёй, і маці.
«Не трэба ёй пакуль што бачыць маіх слёз, не трэба ведаць, што думаю я пра таго, хто стаў на гора наша бацькам яе, а маім мужам... Давай, дачушка, лепш заснём...»
За нізкай столлю, за страхой - высока над хатай стаіць у небе поўны ціхі месяц. За пшаніцай, за пахам ільну спыніўся недзе ў полі трактар. Спі, маладзіца, не паспееш адпачыць, пакуль паблекне месяц. Спі, спяшайся заснуць, пакуль трактарыст і прычэпшчык закурваюць... Ды яна не паспела, вядома. І не старалася, відаць. І трактар зноў гудзе, зноў над палямі коціцца, як хвалі на вялікім возеры, яго бадзёрае грукатанне.
- Мамка, а я ўжо ведаю, - тата наш спекулянт... А што гэта, мамка? Ты спіш?
Галя маўчыць.
«Не ўсё гэта, не ўсё, што ён, твой бацька, спекулянт. Ды я пакуль што памаўчу. А ты лепш спі, не забівай галоўку думкамі. Няхай ужо маці - ёй варта, яна заслужыла - няхай лепш маці падумае...»
...Гарманіст Юрачка больш не прыйшоў у Гаросіцу - ні шыць кажухі, ні цалаваць сваю Галю, ні ўпотай ад яе хадзіць у Качаны. Нешта хутка пасля іх першага развітання камсамольца Сяргея паны пасадзілі за краты. Не аднаго, вядома, - узялі з ім разам і іншых, з Гаросіцы і з Качаноў. Другі раз пайшоў у турму і Іван Чарнагрэбень. У верасні трыццаць дзевятага года, вярнуўшыся ў родную вёску, Сяргей адразу ж пачуў, што дзяўчына яго - за другім.
Як гэта сталася, што малады Хамёнак, Данькаў сын, узяў дачку Марылі Парабчанкі?
Гледзячы збоку, для многіх гэта было ясна. Ён - закахаўся, відаць, так, што пайшоў супраць волі бацькоў. Ну, а на месцы Галі пайшла б за яго не адна. Такі, людцы мае, хутар, ды і хлопец - нічога не скажаш. А што свёкар ліхі чалавек, дык жа не з ім, не з Данькам слінявым жыць. Прыйдзе час і на Даньку.
Сама Галя ведала больш. Мікола лазіў за ёю даўно, яшчэ да Юрачкі. Гаворка пра арышт Сяргея і Галіны горкія слёзы былі днямі ягонай радасці. Спачатку яна, вядома, і гаварыць не давалася, а потым смутак патроху заглух. А Мікола налазіў - штовечар, то больш. Нават плакаў і страшыў, што кончыць, зарэжа і яе, і сябе... Заступіцца не было каму. Пра гэты замуж шчаслівы трубілі не толькі чужыя - і сваякі, і маці была на яго, Міколавым, баку... Першы раз ён узяў яе ледзь што не сілай. Адразу свет завязаў, заставалася толькі плакаць і моўчкі ісці за ім, у ім шукаць паратунку ад ганьбы. На Данькаў хутар яна прыйшла яшчэ з дзявочым выглядам. Калі ж маладзіцы ўжо нельга было больш схаваць таго, што стала прыкметным раней, чым у хаце чакалі, - у свёкравым вечным зудзенні толькі і чуваць было: «Байстручка, жабрачка, няўдаліца...»
Апошняе слова ён разумеў па-свойму. Яна была і спраўная, і працавітая, ды гэта ўсё - не тое. І жыць, і працаваць трэба толькі таму, каб быць багатым. Хамёнак жыў для гумна. Галава пад старым каўпаком і старасвецкая хатка патрэбны былі менш, чым гэтае гумно. Гумно павінна заўсёды быць поўнае. Дзеля гэтага трэба мець поле. Больш поля - большае гумно. Менш паспіш - болей зробіш. Не з'ясі, не зносіш - больш застанецца. Збіраючыся жаніць сына, Данька перасыпаў гумно, растачыў яго для тых снапоў, што прыйдуць сюды з пасажнага поля. А сын узяў ды звар'яцеў... Галя была для Данькі не сямейнік, яна толькі замяніла наймічку. Колькі яна ні працуй - усё гэта будзе не тое. Ніколі ёй не адрабіць за крыўду, за абразу, за ўрон, нанесены Данькавай гаспадарцы.

Halya (part 2 of 4)

by Yanka Bryl

Now, the full moon was shining peacefully over the field. Halya's feet were wet with the cold dew, and her shoulders chilled under her thin frock. The tractor rumbled on in the distance. How could she forget the days when Seryozha had been her Seryozha? How bitter, how painful was the knowledge that they were gone! They were now a part of the past – the days when they had loved each other ardently, kissed so passionately. It had lasted for only a week, and a week has but seven nights.
Halya fell in love with him first. She was afraid to admit it even to herself, ashamed to look at him too often lest people might notice and guess her secret. She was the youngest of the girls, an orphan. Her mother, the poorest woman in the village, had always been called Marila the Farm-Hand. Halya had never known her father. Perhaps he was alive today, never giving a thought that he had a daughter. Sometimes in her childhood the boys would hurl the epithet "bastard" pitilessly at her, but as time passed, the name fell away like husks from grain. Halya grew up to be very lovely and, as in an old song, this loveliness was all the poor orphan had. Her hands and feet were small and slender, her fine black eyebrows arched over large brown eyes, her red kerchief, embroidered with golden ears of wheat, was tied in a special way over her thick, raven locks. There was something very essential and rare in her modest sweetness that drove the village lads out of their wits. And when Halya danced, you could not tear your eyes off her!
At first that was all Yurochka could do. He watched and played his accordion tirelessly. Of course everybody likes to dance to good music but for a long time there was no one who could take Seryozha's place.
One Sunday, however, Styopka Chernogreben, a good hand at the accordion, came from a neighbouring village. Styopka had no accordion of his own at that time, and Yurochka placed his new one on the lad's knee. Yurochka asked, smiling politely: "How about a polka?" and the other replied gladly: "Sure, I'll try. . .
Styopka started to play. Not as well as Sergei, but the polka Galka went off with a swing.
Yurochka tossed his head, shook himself like a sparrow released from the hand, settled his belt over his embroidered shirt and made his way to the corner where the girls were sitting. Everybody in the crowded room waited to see whom he would choose, and the girls waited with shining eyes and beating hearts – "He's coming to me. . . ." But Seryozha went straight up to Halya. He bowed, simply and easily like everything he did, and then looked at her with a smile that was both happy and appealing.
"Here is our dance, at last!"
They stepped out into the circle and took each other's hands.
The men rose, the women in the corners pressed forward against those in front, the young men and girls fell silent, waiting for something unusual.
Yurochka, his face glowing, waited for the beat, stamped and whirled. At moments, his feet seemed barely to touch the floor; at others, on a turn, they beat out a sharp tattoo. Beside his fair hair, the rosy lace framed in the red kerchief flashed by, never long enough to be seenנthe golden ears of wheat on the red background, the black eyebrows, and the lips that could not hold back a bashful, happy smile. Everybody saw it and Yurochka more than the others.
"Keep back!" shouted the lads, though not one of them thought of joining in himself. But the circle round the dancing pair grew smaller as those at the back pressed forward.
Grandad Roman Kruglyak climbed on a bench in his valenki and stood with a hand raised as though ready to join in with a wild shout of delight.
As though feeling this general admiration, Yurochka caught up the song:

Little jackdaw,
little jackdaw,
You are mine,
You are mine! . . .

There were shouts of "Right, Yurochka! Right!" A sense of lightness, of release, filled the cottage and only then, as though feeling that now everything was all right did the other young people join in the dance.
It was only the prelude to the great happiness which had to come, which was born that night when he kissed her again and again by the window and Halya covered her face with hands, whispering:
"Don't, Seryozha dear, don't. . . ."
But he had no difficulty in parting those hands, and though they stood there in the snow until it was nearly morning, they could not drink their fill of happiness, of ardent, intoxicating happiness.
A week later Yurochka and his uncles returned to Kostyuki.
Who could have thought that the parting was forever!
And now all that was left for her to do was to stand by the fence and listen to the busy rumble of his tractor somewhere beyond the wheat and the piles of pulled flax. Recall your first love, rave, and cry out to him to make him remember and come back to you. Once as a girl you glowed with warmth standing with him in the snow, and now you stand alone, your feet are chilled by the summer dew. Go back, foolish woman, into the house. You can gain nothing by standing here. Let his tractor drone in the distance and keep you awake until dawn.
Quietly, Halya went in.
The doors of the porch, the kitchen, and the living-room were old and creaky. No matter how careful you were, they cried out like a heart in pain. It was dark in the cottage. Some of the windows faced south and others east, but under the overhanging eaves those windows were like eyes in a gloomy face that see only the ground underfoot. Halya groped to the corner where the bed stood, unfastenlng her frock as she went. Slipping off her clothes, she felt for the edge of the bed and lay down carefully. But her care was unnecessary – Sonechka was still awake, staring into the darkness, her cheek pillowed on her hand.
Halya stroked the thin, warm shoulders and drew her daughter closer.
"Mummy, where's Dad?"
"Go to sleep, little one, he'll return soon."
"You always say that. You said it when I was little and you still say it. Mummy, is Dad a good man?"
"Of course, he is."
"But Lyonka, the fool, says that Dad isn't in the city, that he's in prison, and that he's a what's it called, Mummy?"
"What?"
"Oh, what was it? I've forgotten! . . ."
"Go to sleep, or you won't want to get up in the morning."
"But Lyonka says. . ."
"That's enough!" cried Halya, herself surprised by her sudden passion. The girl started, then lay still. This was the proper moment for her to start crying, hurt by her mother's sharp tone, but she lay quietly for a while, then her thin arms wound round Halya's neck, and with a strangely irresistible strength she drew her mother to her.
"I'll go to sleep, Mummy. And you go to sleep too. All right?"
"All right. Only turn over to the wall. There, that's it."
Halya had to force the words out. But the little girl finally quietened down. That was good. Better for her and for her mother, too.
"She's too young to see my tears, to know my thoughts about the man who, unfortunately,became her father and my husband. We'll go to sleep, little one, that'll be better. . . ."
The quiet round moon rode high over the cottage roof. The tractor had stopped somewhere beyond the wheat fields and the fragrant flax. Sleep, Halya, rest while the moon is still in the sky. Sleep, sleep, waste no time, while the tractor driver and his mate have stopped for a smoke. But of course Halya could not sleep; she did not even try. And again the tractor began to drone, again its busy sound swelled and rolled across the fields like waves.
"Mummy, I've just remembered the word. Dad's a ‘pro-fi-teer’. . . . . . . What's that, Mummy? Mummy, are you asleep?"
Halya said nothing. But her thoughts made reply.
"The trouble is not only that he's a profiteer. But I'll keep silent for the time being. Better go to sleep and don't let such things worry you. Let your mother think – she deserves it, she is to blame. . . ."
Yurochka never returned to Garositsa, either to make sheepskin coats or to kiss his Halya. Soon after their parting, Sergei, a member of the Young Communist League, was thrown into prison. When he came back to his village in September 1939, he learned that his sweetheart had married another.
How did it happen that young Mikola Khamenok, Danka's son, married Halya, the daughter of Marila the Farm-Hand?
On the face of it, there was nothing very surprising about it. He fell so violently in love that he married her against his parents' wishes. Many a girl would have married him in Halya's place. A fine farmstead, and a handsome lad. True, his father was a churlish fellow, but she was not marrying him. And then, he would not live forever.
But Halya knew a different side of it. Mikola had been pestering her for a long time, even before Sergei Yurochka came. The news of Sergei's arrest and Halya's bitter tears had filled him with glee. At first she would not hear of him, but after a time the sharp edge of her grief became dulled. Every evening Mikola insistently pressed his suit, even shedding tears and threatening to take his own life or to kill both himself and her. . . . There was nobody she could turn to. The whole village talked about the good match. Her mother and relations were on his side. He took her almost by force, and the light went out of her life. Nothing was left for her but to weep and marry him in silence, to seek in him a refuge from disgrace. She was scarcely more than a child when she entered Danka's house. From the first day, the crusty old man never called her anything but "bastard." When she could no longer conceal that which became obvious earlier than people had a right to expect, she heard nothing but the old man's scolding and the words: "Slut, beggar."
There was especial venom in the last word. Halya was a quick and good worker, but that was not enough for him. Danka lived and tolled for one thing only – to get rich. He lived for his barn. The old farm-house and his own head under its worn, greasy hat meant far less to him than that barn. It must always be filled to bursting. To fill it, he must have fields. The more fields he had, the fuller the barn would be. The less you slept, the more you could work. The less you ate, the less you wore – the more would remain over. When he prepared to marry off his son, be altered and extended the barn to make room for the sheaves from his daughter-in-law's fields. But the lad lost his senses. . . . Danka never regarded Halya as a member of the family; she merely took the place of a hired labourer. However hard she worked, he was never satisfied. Whatever she did she could never make up to him for the disappointment, the injury, the loss to his farm for which she was responsible.

Return to the Yanka Bryl Web page Go to the Belarusian Writers Web page Go to the Famous Belarusians Web page Go to the A Belarus Miscellany Topic List